Hippoland
NarzędziaKontakt

Hodowla

Hodowla koni: od krycia klaczy do odsadzenia źrebięcia

Hodowla koni to cykl od krycia klaczy do odsadzenia źrebięcia, który trwa 15–17 miesięcy: ciąża klaczy trwa średnio około 340 dni, a źrebię odsadza się najczęściej w 4.–6. miesiącu życia. Od jakiego wieku klacz może być kryta, jakim ogierem i do kiedy świadectwo pokrycia musi trafić do związku, ustala program hodowlany jej rasy. W księgach Polskiego Związku Hodowców Koni (PZHK) najwięcej źrebiąt rodzi się w rasie polski koń zimnokrwisty: 15 686 z 23 681 źrebiąt hodowlanych w 2025 r. Zanim pokryjesz klacz, sprawdź program jej rasy i rozpisz terminy od daty krycia aż do identyfikacji źrebięcia, która musi się odbyć w ciągu 12 miesięcy od urodzenia.

Wpisy w dziale Hodowla

Krycie

Ciąża i poród

Źrebię

Ogier i wałach

Pieniądze

Spis treści
  1. Wpisy w dziale Hodowla
  2. Od czego zacząć hodowlę koni?
  3. Jak wygląda droga od krycia klaczy do odsadzenia źrebięcia?
  4. W jakich miesiącach kryje się klacze i kiedy rodzą się źrebięta?
  5. Co i do kiedy trzeba załatwić w roku hodowlanym?
  6. Jakie konie hoduje się w Polsce?
  7. Gdzie szukać stadniny albo stacji ogierów?
  8. Jakie narzędzia ma dział Hodowla?
  9. Najczęstsze pytania
  10. Źródła

Od czego zacząć hodowlę koni?

Hodowlę koni zaczynasz od programu hodowlanego rasy klaczy i od ogiera, którego ten program dopuszcza do krycia. Program hodowlany ustala wymagania wobec klaczy, ogiera i źrebięcia, a od jego zasad zależy, czy źrebię zostanie wpisane do księgi stadnej swojej rasy. Program konika polskiego mówi na przykład, że źrebię po klaczy pokrytej przed ukończeniem 30 miesięcy nie trafi do księgi głównej ogierów ani do I klasy księgi głównej klaczy (pkt 7.3.1.d, s. 12). Wyjątkiem jest hodowla rezerwatowa.

Księgi stadne koni w Polsce prowadzą m.in. Polski Związek Hodowców Koni (PZHK) i Polski Klub Wyścigów Konnych (PKWK). PZHK prowadzi księgi według 9 programów hodowlanych: koni wielkopolskich, małopolskich, polskiego konia sportowego, śląskich, polskich koni zimnokrwistych, ardenów polskich, hucułów, koników polskich i kuców. Aktualne wersje wszystkich programów są na stronie programów hodowlanych PZHK. PKWK prowadzi księgi koni pełnej krwi angielskiej i koni arabskich czystej krwi, a program koni arabskich opisuje karta rasy konia arabskiego. Opisy ras koni znajdziesz w dziale Konie i rasy.

Najmłodszy wiek klaczy do krycia też ustala program. Programy koni wielkopolskich, małopolskich, polskiego konia sportowego i śląskich pozwalają pokryć klacz po ukończeniu 30 miesięcy, a program polskich koni zimnokrwistych po ukończeniu 27 miesięcy. Którego ogiera wolno użyć w każdej z tych ras, zestawia wpis o kryciu klaczy.

Programy koni wielkopolskich, małopolskich i polskiego konia sportowego zmieniają się od 1 stycznia 2027 r. (komunikat PZHK z 25 września 2026 r.). Przed każdym sezonem krycia sprawdź więc, która wersja programu Twojej rasy obowiązuje.

Jak wygląda droga od krycia klaczy do odsadzenia źrebięcia?

Od krycia klaczy do odsadzenia źrebięcia mija 15–17 miesięcy, a do końca terminu na identyfikację źrebięcia około 23 miesięcy. Pierwsza liczba to średnia długość ciąży, około 340 dni, plus wiek odsadzenia, a druga to ta sama ciąża plus 12 miesięcy na identyfikację. Schemat pokazuje sześć kroków tej drogi. Każdy krok ma swój wpis.

Od krycia klaczy do identyfikacji źrebięcia w sześciu krokach

  1. Program rasy i ogier

    Przed sezonem sprawdź w programie rasy, od jakiego wieku klacz może być kryta (od 30 albo 27 miesięcy, zależnie od rasy) i którego ogiera wolno użyć.

    Który ogier może pokryć klacz

  2. Krycie albo inseminacja

    Ruja wraca co około 21 dni. Po kryciu właściciel ogiera wypełnia świadectwo pokrycia, a w księgach PZHK część dla związku musi do niego trafić do 15 stycznia.

    Jaki dokument dostajesz po kryciu

  3. Ciąża

    Ciąża trwa średnio około 340 dni. Kalkulator pokazuje okno porodu 325–342 dni od krycia zamiast jednej daty.

    Policz okno porodu w kalkulatorze

  4. Poród

    Przy porodzie liczą się minuty od odejścia wód, dlatego numer lekarza weterynarii przygotuj przed oknem porodu.

    Kiedy dzwonić do lekarza przy porodzie

  5. Źrebię

    Przeciwciała z siary jelito źrebięcia wchłania praktycznie tylko przez pierwsze 18–24 godzin. Odsadza się je najczęściej w 4.–6. miesiącu życia.

    Źrebak od narodzin do odsadzenia

  6. Formalności

    Urodzenie zgłaszasz w ciągu 3 miesięcy, a identyfikacja musi się odbyć w ciągu 12 miesięcy od urodzenia.

    Co załatwić po urodzeniu źrebięcia

Liczby pochodzą z wpisów działu Hodowla, a ich źródła są w tych wpisach.

W jakich miesiącach kryje się klacze i kiedy rodzą się źrebięta?

Klacze mają cykle rujowe w porze długiego dnia, a zimą ich jajniki są nieaktywne. Według amerykańskiego podręcznika weterynaryjnego MSD Veterinary Manual klacze na półkuli północnej zaczynają cykle naturalnie w kwietniu. Według tego samego źródła początek cykli przyspiesza dłuższe sztuczne oświetlenie stajni zimą, a ich termin można też ustawić zastrzykami hormonów.

W księgach PKWK sezon kopulacyjny ma stałe daty. U koni arabskich czystej krwi trwa od 10 lutego do 31 sierpnia, a u koni pełnej krwi angielskiej od 10 lutego do 31 lipca (PKWK, „Ważne terminy”). Programy hodowlane PZHK nie wyznaczają sezonu kopulacyjnego datami.

Ciąża klaczy trwa średnio około 340 dni, czyli niecały rok, więc źrebię rodzi się zwykle w tej samej porze roku, w której klacz była kryta. Źródła zebrane przy kalkulatorze terminu porodu pokazują też, że ciąże z krycia w styczniu–kwietniu trwały zwykle o około 5–10 dni dłużej niż ciąże z krycia w czerwcu–lipcu. Okno porodu Twojej klaczy policzysz w kalkulatorze terminu porodu od daty krycia.

Po porodzie klacz może mieć ruję już po 5–11 dniach, tak zwaną ruję źrebięcą. Według MSD klaczy po trudnym porodzie, z zatrzymanym łożyskiem albo z zapaleniem macicy nie powinno się kryć na tej rui. Czy krycie na rui źrebięcej ma sens w przypadku Twojej klaczy, ustal z lekarzem weterynarii; szczegóły są we wpisie o kryciu klaczy.

Co i do kiedy trzeba załatwić w roku hodowlanym?

Rok hodowlany zaczyna się od wyboru ogiera przed sezonem krycia, a kończy identyfikacją źrebięcia w ciągu 12 miesięcy od urodzenia. Terminy ustalają różne instytucje: ustawa, Agencja Restrukturyzacji i Modernizacji Rolnictwa (ARiMR), PKWK i programy hodowlane PZHK. Dlatego tabela przy każdym terminie podaje, czyj on jest, a pierwsza kolumna prowadzi do wpisu, który opisuje dany krok.

Kalendarz roku hodowlanego: co zrobić, kiedy i czyj to termin
Co zrobićKiedyCzyj to termin (źródło)
Wybierz ogiera, którego program rasy klaczy dopuszcza do kryciaprzed sezonem kryciaprogram hodowlany rasy (PZHK), rejestr ogierów PZHK; w księgach PKWK wykaz ogierów ze zgodą na krycie
Pokryj klacz arabską czystej krwi albo pełnej krwi angielskiej w sezonie kopulacyjnym10 lutego–31 sierpnia (konie arabskie), 10 lutego–31 lipca (pełna krew)PKWK, „Księgi stadne”, tabela „Ważne terminy”
Umów lekarza weterynarii na pierwsze USG ciąży14.–16. dzień po kryciumonografia UWM „Ciąża i poród u klaczy” (źródła we wpisie o ciąży)
Złóż wniosek o płatności ARiMR, jeśli ubiegasz się o dopłatę do klaczy rasy rodzimej15 marca–1 czerwca (nabór 2026 r.)ARiMR, „Termin i miejsce składania wniosków” (2026)
Przygotuj klacz do porodu i miej pod ręką numer lekarza weterynarii, także na noc325.–342. dzień od kryciamonografia UWM i University of Wisconsin–Madison (źródła we wpisie o ciąży)
Jeśli planujesz kolejne źrebię, zapytaj lekarza, czy klacz może być kryta na rui źrebięcej5–11 dni po porodzieMSD Veterinary Manual (źródło amerykańskie)
Zgłoś urodzenie źrebięcia w IRZplus razem z wnioskiem o paszportdo 3 miesięcy od urodzeniaustawa o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, art. 27 pkt 4 i art. 32 ust. 1
W księgach PKWK wezwij upoważnionego lekarza do identyfikacji źrebięcia: czip, opis i krew do badania DNAokoło 3. miesiąca życiaPKWK, „Zgłoszenie źrebięcia do księgi stadnej”
Odsadź źrebię od klaczynajczęściej w 4.–6. miesiącu życiaeXtension (źródła we wpisie o źrebięciu)
W księgach PKWK dostarcz krew źrebięcia do laboratorium, które potwierdza pochodzeniedo 30 listopadaPKWK, „Księgi stadne”, tabela „Ważne terminy”
Zgłoś do księgi PKWK pokrycie klaczy i urodzenie źrebięciado 31 grudniaPKWK, „Księgi stadne”, tabela „Ważne terminy”
W księgach PZHK dopilnuj, żeby część świadectwa pokrycia albo zaświadczenia unasienniania przeznaczona dla prowadzącego księgę trafiła do związkudo 15 stycznia roku po sezonie krycia9 programów hodowlanych PZHK (punkty i strony pod tabelą)
Zidentyfikuj źrebię: transponder, numer i paszport. W księgach PZHK przedstawiasz przy tym świadectwo pokrycia albo wynik badania DNA, a po terminie albo gdy źrebię opuściło na stałe gospodarstwo urodzenia bez matki, pochodzenie potwierdza tylko badanie DNAdo 12 miesięcy od urodzeniaustawa o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, art. 25 ust. 1 pkt 5; programy hodowlane PZHK, pkt 5.2–5.3

Terminy PKWK dotyczą ksiąg koni arabskich czystej krwi i pełnej krwi angielskiej, terminy z programów PZHK dotyczą ksiąg PZHK, a terminy z ustawy dotyczą każdego źrebięcia. Termin 15 stycznia podaje każdy z 9 programów PZHK. Punkty i strony: wielkopolska pkt 8.6.9.e (s. 18), małopolska pkt 8.6.9.e (s. 19), polski koń sportowy pkt 8.6.9.e (s. 21), śląska pkt 8.14.5 (s. 15), polski koń zimnokrwisty pkt 8.11.9.e (s. 22), arden polski pkt 8.11.9.e (s. 15), huculska pkt 8.15.5 (s. 15), konik polski pkt 8.16.1.4 (s. 22), kuce pkt 8.15.9.e (s. 25). Termin naboru ARiMR dotyczy kampanii 2026 r., więc przed kolejną kampanią sprawdź nowy termin na stronie ARiMR.

Ustawa daje na identyfikację źrebięcia 12 miesięcy od urodzenia. W księgach PKWK identyfikacja z pobraniem krwi do badania DNA wypada jednak około 3. miesiąca życia, a krew musi trafić do laboratorium do 30 listopada (PKWK, „Zgłoszenie źrebięcia do księgi stadnej”). Źrebię konia arabskiego albo pełnej krwi urodzone wiosną identyfikujesz więc w praktyce w tym samym roku, a nie dopiero przed upływem terminu z ustawy. Według tej samej instrukcji PKWK źrebię można zgłosić do księgi tylko wtedy, gdy krycie jego matki zgłoszono w roku poprzednim.

W księgach PZHK jest inaczej. Każdy z 9 programów wymaga przy identyfikacji źrebięcia świadectwa pokrycia albo wyniku badania DNA, jeśli źrebię identyfikuje się w ciągu 12 miesięcy od urodzenia i przed opuszczeniem na stałe gospodarstwa urodzenia. Po tym terminie albo gdy źrebię opuściło na stałe gospodarstwo urodzenia bez matki, pochodzenie potwierdza tylko badanie DNA. Dlatego przy kryciu ustal z właścicielem ogiera, kto wyśle do związku przeznaczoną dla niego część świadectwa przed 15 stycznia, a swoją część przechowuj do identyfikacji źrebięcia.

Jakie konie hoduje się w Polsce?

Hodowla koni w Polsce to w księgach PZHK przede wszystkim hodowla koni zimnokrwistych. W 2025 r. polskie konie zimnokrwiste to 15 686 z 23 681 źrebiąt hodowlanych zapisanych w księgach PZHK, czyli 66,2%. Źrebię hodowlane to według PZHK źrebię, które spełnia warunki wpisu do części głównej albo wstępnej księgi stadnej swojej rasy.

Źrebięta hodowlane urodzone w 2025 r. w księgach PZHK, według ras

  1. Polski koń zimnokrwisty15 686
  2. Rasa śląska2 314
  3. Polski koń sportowy1 583
  4. Konik polski1 319
  5. Rasa huculska876
  6. Rasa wielkopolska608
  7. Rasa małopolska605
  8. Kuce386
  9. Arden polski304
Źródło: PZHK, „Statystyka hodowlana”, wiersz „źreb.hod.” w tabelach 9 ksiąg, kolumna 2025. Suma 23 681 to suma tych tabel. Wykres nie obejmuje koni arabskich czystej krwi i pełnej krwi angielskiej, których księgi prowadzi PKWK, ani koni spoza ksiąg.

Od 2015 r. najwięcej źrebiąt hodowlanych przybyło w rasie śląskiej: ich liczba wzrosła z 969 w 2015 r. do 2 314 w 2025 r., czyli 2,4 razy. Drugie miejsce zajmuje hodowla koni sportowych: w rasie polski koń sportowy liczba źrebiąt hodowlanych wzrosła w tym czasie z 897 do 1 583, czyli o 76%.

Część ras ma dodatkową ochronę. Siedem ras, w tym konik polski, hucuły oraz konie sokólskie i sztumskie, jest objętych programami ochrony zasobów genetycznych Instytutu Zootechniki – Państwowego Instytutu Badawczego (IZ PIB). Według IZ PIB w 2026 r. programy obejmowały 7 559 klaczy w 1 408 stadach. Co udział w takim programie zmienia w rachunku hodowcy, opisuje wpis o tym, czy hodowla koni się opłaca.

Gdzie szukać stadniny albo stacji ogierów?

Ogiera do krycia klaczy z księgi PZHK szukasz najpierw w rejestrze ogierów PZHK na 2026 r., który ma osobną listę dla każdej rasy. Według PZHK adresy podaje tylko przy ogierach, które kryją na punkcie rozpłodowym. Ogiery arabskie i pełnej krwi ze zgodą na krycie naturalne w sezonie 2026 wymienia PKWK na stronie ksiąg stadnych.

Zanim umówisz krycie w hodowli koni albo na stacji ogierów, sprawdź w programie rasy klaczy, czy wybrany ogier jest dopuszczony do jej krycia. Potem ustal, kto wypełni świadectwo pokrycia.

Jakie narzędzia ma dział Hodowla?

Dział Hodowla ma narzędzia do najczęstszych zadań hodowcy: kalkulator terminu porodu, sprawdzanie imienia źrebięcia według reguł księgi, regułę pierwszej litery imienia i listę spraw do ustalenia przed kryciem. Pytania do lekarza przed kastracją ogierka są przy wpisie o kastracji. Narzędzia z pozostałych działów zbiera strona Narzędzia.

Zanim zaczniesz hodowlę, przeczytaj program rasy swojej klaczy, wybierz ogiera, którego ten program dopuszcza, i od daty krycia rozpisz wszystkie terminy z kalendarza powyżej.

Najczęstsze pytania

Ile trwa hodowla jednego źrebięcia od krycia do odsadzenia?

Od krycia klaczy do odsadzenia źrebięcia mija 15–17 miesięcy. Ciąża klaczy trwa średnio około 340 dni, a źrebię odsadza się najczęściej w 4.–6. miesiącu życia. Formalności trwają dłużej: identyfikacja źrebięcia musi się odbyć w ciągu 12 miesięcy od urodzenia, czyli około 23 miesięcy po kryciu.

Kto prowadzi księgi stadne koni w Polsce?

Księgi stadne koni w Polsce prowadzą m.in. Polski Związek Hodowców Koni (PZHK) i Polski Klub Wyścigów Konnych (PKWK). PZHK prowadzi księgi według 9 programów hodowlanych: koni wielkopolskich, małopolskich, polskiego konia sportowego, śląskich, polskich koni zimnokrwistych, ardenów polskich, hucułów, koników polskich i kuców. PKWK prowadzi księgi koni pełnej krwi angielskiej i koni arabskich czystej krwi.

Ile źrebiąt rodzi się w Polsce w hodowli koni?

W księgach Polskiego Związku Hodowców Koni (PZHK) liczba źrebiąt hodowlanych urodzonych w 2025 r. wyniosła 23 681. Źrebię hodowlane to takie, które spełnia warunki wpisu do księgi stadnej swojej rasy. Najwięcej z nich, 15 686, to polskie konie zimnokrwiste. Ta liczba nie obejmuje koni arabskich i pełnej krwi angielskiej, których księgi prowadzi Polski Klub Wyścigów Konnych, ani koni spoza ksiąg, więc wszystkich źrebiąt urodzonych w Polsce jest więcej.

Źródła

  1. PZHK, Statystyka hodowlana (tabele dziewięciu ksiąg, wiersz „źreb.hod.”, kolumny 2025 i 2015; legenda nad tabelami). pzhk.pl/hodowla/statystyka-hodowlana
  2. PZHK, Programy hodowlane (lista aktualnych wersji programów). pzhk.pl/hodowla/programy-hodowlane
  3. PZHK, Program hodowlany koni rasy wielkopolskiej (od 1.10.2026), pkt 5.2–5.3 (s. 7), 8.6.9.e (s. 18). pzhk.pl/wp-content/uploads/2026/09/pr-hodow-wlkp-2026-10-01.pdf
  4. PZHK, Program hodowlany koni rasy małopolskiej (od 1.10.2026), pkt 5.2–5.3 (s. 8), 8.6.9.e (s. 19). pzhk.pl/wp-content/uploads/2026/09/pr-hodow-m-2026-10-01-v2.pdf
  5. PZHK, Program hodowlany koni rasy polski koń sportowy (od 1.10.2026), pkt 5.2–5.3 (s. 8), 8.6.9.e (s. 21). pzhk.pl/wp-content/uploads/2026/09/pr-hodow-sp-2026-10-01.pdf
  6. PZHK, Program hodowlany koni rasy śląskiej (od 1.10.2026), pkt 5.2–5.3 (s. 6), 8.14.5 (s. 15). pzhk.pl/wp-content/uploads/2026/09/pr-hodow-sl-2026-10-01.pdf
  7. PZHK, Program hodowlany polskich koni zimnokrwistych (od 1.05.2025), spis treści (s. 2), pkt 5.2–5.3 (s. 9–10), 8.11.9.e (s. 22). pzhk.pl/wp-content/uploads/2025/04/pr-hodow-z-2025-05-01.pdf
  8. PZHK, Program hodowlany koni rasy arden polski (od 1.05.2025), rozdz. V pkt 5.2–5.3 (s. 7), 8.11.9.e (s. 15). pzhk.pl/wp-content/uploads/2025/04/pr-hodow-ard-pol-2025-05-01.…
  9. PZHK, Program hodowlany koni rasy huculskiej (2023), pkt 5.2–5.3 (s. 8), 8.15.5 (s. 15). pzhk.pl/wp-content/uploads/2023/04/pr-hodow-hc-2023.pdf
  10. PZHK, Program hodowlany koni rasy konik polski (od 1.05.2025), pkt 5.2–5.3 (s. 8), 7.3.1.d (s. 12), 8.16.1.4 (s. 22). pzhk.pl/wp-content/uploads/2025/04/pr-hodow-kn-2025-05-01.pdf
  11. PZHK, Program hodowlany koni rasy kuc (od 1.05.2025), pkt 5.2–5.3 (s. 6), 8.15.9.e (s. 25). pzhk.pl/wp-content/uploads/2025/04/pr-hodow-kuc-2025-05-01.pdf
  12. PZHK, UWAGA! Zmiany w programach hodowlanych koni ras szlachetnych (komunikat z 25.09.2026). pzhk.pl/2026/09/uwaga-zmiany-w-programach-hodowlanych-koni-ras-…
  13. PZHK, Rejestr ogierów 2026. pzhk.pl/hodowla/rejestr-ogierow
  14. PKWK, Księgi stadne (tabela „Ważne terminy” i wykaz ogierów ze zgodami na krycie naturalne w sezonie 2026). pkwk.org/ksiegi-stadne
  15. PKWK, Zgłoszenie źrebięcia do księgi stadnej (instrukcja rozszerzona, pkt 1 i 4). pkwk.org/zgloszenie-zrebiecia-do-ksiegi-stadnej
  16. MSD Veterinary Manual (wersja dla właścicieli koni), Management of Reproduction in Horses (części „Reproductive Cycle and Breeding Management” i „The Early Postdelivery Period”). msdvetmanual.com/horse-owners/reproductive-disorders-of-horses/…
  17. Ustawa z 4 listopada 2022 r. o systemie identyfikacji i rejestracji zwierząt, tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 591 (art. 25 ust. 1 pkt 5, art. 27 pkt 4, art. 32 ust. 1). eli.gov.pl/eli/DU/2026/591/ogl
  18. ARiMR, Termin i miejsce składania wniosków (kampania 2026). gov.pl/web/arimr/termin-i-miejsce-skladania-wnioskow-2026
  19. IZ PIB, Liczebności lokalnych ras koni objętych programem ochrony zasobów genetycznych zwierząt (2026). bioroznorodnosc.izoo.krakow.pl/konie/liczebnosc

Ten tekst nie jest poradą weterynaryjną i nie zastępuje badania konia przez lekarza weterynarii. Przy niepokojących objawach dzwoń do lekarza weterynarii.

Treści Hippoland mają charakter wyłącznie informacyjny. Nie ponosimy odpowiedzialności za decyzje podjęte na ich podstawie. Zanim podejmiesz decyzję, skonsultuj się ze specjalistą. Zastrzeżenia

Tekst przygotowany przez redakcję z pomocą AI.

Zgłoś błądJak powstają treści